dooreed

Sharing an interview given to posted.mn on the occasion of World Intellectual Property Day.

What is intellectual property?

The music and podcasts we listen to every day; the sports events we watch via streaming; the Apple Pay method that lets us pay with a double-click without unlocking our phone; the logo on the insulated cup we carry and the technology that keeps drinks hot; the “Saikhan” airag if you enjoy traditional fermented mare’s milk; the stylish running shoes bought for the UB Marathon; and even the confidential data of a startup business – all of these things we use and enjoy in our daily lives are forms of intellectual property.

How can we protect our intellectual property?

As the examples above show, there are different types of intellectual property rights. Depending on national laws and whether certain criteria are met:

• Music and streamed content are protected by copyright;
• The Apple Pay method and thermal insulation technology can be protected by patents;
• Brand logos are protected by trademarks;
• “Saikhan” airag can be protected as a geographical indication;
• Stylish shoe designs can be protected by industrial design rights;
• Business confidential data is protected through trade secret agreements.

For most IP rights (except trade secrets and copyright), the “first come, first served” principle applies, meaning the party who first files for registration with the relevant intellectual property office secures the rights.

However, registration alone is not enough. Intellectual property must be actively managed: deciding whether to license it for royalties, assign it entirely, renew registrations on time, understand social media platform IP policies, and choose carefully what content to share publicly. If someone uses your IP without permission to generate profit, it is your responsibility to take action. The same applies if infringement occurs abroad, you must pursue enforcement yourself.

How should we properly use others’ intellectual property in daily life and online?

If you quote small portions from books, articles, or content, you must always credit the author and source. If you intend to use larger portions, modify, translate, or commercialize the content, you must obtain permission from the rights holder. This is similar to paying for music on Spotify, Apple Music, or MMusic, or buying a ticket to watch a movie, just as you pay for bread, you pay for intellectual property.

To identify rights holders and obtain permission:

1. Look for symbols such as ©, ®, and ™, which indicate ownership and usage conditions.
2. Search public databases maintained by national IP offices for detailed ownership information.

This helps prevent unintentional infringement.

Additionally, when sharing content online, creators can use Creative Commons (CC) licenses to specify how others may use their work, for example, allowing free sharing with attribution but requiring permission for commercial use.

What are the consequences of using others’ intellectual property without permission?

Platforms like Meta, TikTok, YouTube, Amazon, and Temu provide “IP reporting tools” to address infringement. Although copyright registration is not always mandatory, having a certificate can be important when filing complaints. If reported properly, infringing content may be removed.

In the marketplace, rights holders must actively detect and respond to infringements, including issuing demands or filing complaints with relevant authorities. Depending on the case and damages, civil, administrative, or even criminal liability may apply.

Why is respecting intellectual property important for consumers?

Intellectual property plays a key role in how consumers recognize and choose products and services. We naturally prefer better design, convenience, and innovation – all outcomes of IP. Therefore, if we want to enjoy high-quality films, great music, and advanced technology, we should value and pay for intellectual property, just as we do for everyday goods.

Дэлхийн оюуны өмчийн өдөртэй холбогдуулан posted.mn-д өгсөн ярилцлагаас хүргэж байна.

Оюуны өмч гэж юу вэ?

Бидний өдөр бүр сонсдог дуу хөгжим, подкаст; стриймингээр үздэг спортын тэмцээн уралдаан; гар утасныхаа lock screen-ийг гаргалгүйгээр хоёр товшиж төлбөрөө төлж буй Apple Pay арга; халуунаа барьдаг аяга байнга авч явдаг бол түүн дээр бичсэн лого, хүнсний зориулалттай төмөр мөртлөө яаж халуунаа удаанаар барьж байгаа тэрхүү технологи; айраг уух дуртай бол Сайханаас ирсэн сайхан айраг; UB марафонд зориулж авсан гоё загвартай гүйлтийн пүүз; стартап бизнесийн нууц-дата мэдээлэл гээд бидний өдөр тутамдаа эдэлж, хэрэглэж байгаа зүйлс бүгд оюуны өмч.

Хэрхэн өөрийн оюуны өмчийг хамгаалах вэ? 

Дээрх жишээг харвал оюуны өмчийн төрлүүд өөр өөр. Улс орнуудын хууль эрх зүйн зохицуулалтаас хамаараад тодорхой шалгуурт нийцсэн бол дуу хөгжим, стрийминг хийж буй контентыг зохиогчийн эрхээр; Apple pay арга болон халуунаа барьдаг аяганы технологийг шинэ бүтээлийн патентаар; брэнд лого бол барааны тэмдгээр; Сайханы айргийг газар зүйн заалтаар; гоё загвартай пүүзийг бүтээгдэхүүний загварын патентаар; бизнесийн нууц-дата мэдээллийг худалдааны нууцлалын гэрээгээр зохицуулж, хамгаална.

Худалдааны нууц, зохиогчийн эрхээс бусад оюуны өмчийн төрлүүдийг үйл ажиллагаа эрхэлж байгаа улсынхаа оюуны өмчийн байгууллагад хэн түрүүлж бүртгүүлсэн нь эрхээ хамгаалах “First come – First served” зарчим үйлчилнэ. 

Дан ганц бүртгүүлээд орхих биш, оюуны өмчөө байнга анхаарч, тойглох хэрэгтэй. Оюуны өмчийн онцгой эрхээ бусдад төлбөртэйгээр ашиглуулж роялти хүртэх боломжийг яаж бий болгох вэ; эрхээ бүрмөсөн шилжүүлж зарах уу; хугацаа нь дуусч, сунгах цаг болсон уу; Social Media платформуудын оюуны өмчийн эрхэд хамаарах нөхцөлийг уншиж танилцах, улмаар контент, мэдээллийн алийг нь нийтэд нээлттэй постлох вэ гэдэг сонголтыг зөв хийх г.м. Мөн хэн нэгэн миний оюуны өмчийг зөвшөөрөлгүй ашиглаж, мөнгө олж байвал түүнийг зогсоох, арга хэмжээ авах эзэн нь би өөрөө. Гадаад улсад миний эрхийг зөрчиж байвал мөн би л өөрөө түүний араас хөөцөлдөнө гэсэн үгээ.

Өдөр тутамдаа, цахим орчинд бусдын оюуны өмчийг хэрхэн зөв ашиглах вэ?

Уншсан ном зохиол, нийтлэл, контентоос бага хэмжээгээр иш татаж, түгээх бол зохиогчийн нэр, эх сурвалжийг заавал дурдах; хэрэв их хэмжээгээр, ашиг олох зорилгоор түгээх эсвэл өөрчлөх, орчуулж борлуулах бол эрх эзэмшигчээс зөвшөөрөл авах; Spotify, Apple Music, MMusic-т төлбөрөө төлж дуу хөгжим сонсох, Netflix, кино театрын тасалбар авч кино үзэх буюу талх авахдаа мөнгөө төлж авдагтай л адил.

Оюуны өмчийг ашиглах бол эрх эзэмшигчийг яаж олж, зөвшөөрөл авах вэ гэвэл нэгт ©, ®, ™ тэмдэглээгээр таньж болно. Эдгээрийн ард эрх эзэмшигчийн нэр, тухайн бүтээлийг ямар нөхцлөөр ашиглах вэ гэдгийг дурдсан байдаг. Хоёрт улс орнуудын оюуны өмчийн байгууллагын нээлттэй мэдээллийн сангаас оюуны өмчийн дэлгэрэнгүй, эрх эзэмшигчийн мэдээлэлтэй танилцаж болно. Энэ нь хэн нэгний эрхийг санаандгүйгээр зөрчихөөс сэргийлэх ач холбогдолтой юм.

Үүнээс гадна цахим орчинд контент түгээхдээ ямар нөхцөлтэйгээр бусдад ашиглуулахаа Creative Commons (CC) тэмдэглэгээгээр таниулж болдог. Тухайлбал “контентыг нэр дурдаж чөлөөтэй шэйр хийж болно, гэхдээ бусдад борлуулж мөнгө олох бол эрх эзэмшигчээс зөвшөөрөл авах” зэргээр контент бүтээгч өөрөө нөхцлөө сонгож, тохирох CC тэмдэглэгээг ашиглаж болно.

Бусдын оюуны өмчийг зөвшөөрөлгүй ашиглавал ямар хариуцлага тооцдог вэ? 

Meta, TikTok, Youtube, Amazon, Temu г.м. нийгмийн сүлжээ, цахим худалдааны платформууд дээр оюуны өмчийн зөрчлийг зогсоох “IP reporting tool” бий. Хэдий зохиогчийн эрхэд хамаарах бүтээлийг заавал оюуны өмчийн байгууллагад бүртгүүлэх шаардлагагүй ч эрх зөрчигдсөн тохиолдолд зохиогчийн эрхийн гэрчилгээний хуулбарыг эдгээр платформуудад хавсаргах хэрэг гарна. Зөрчлийг зохих дүрэм журмын дагуу мэдээллэсэн бол тухайн платформоос оюуны өмчийн зөрчилтэй контент устгагдана. Зарим улс орнууд төрийн байгууллагууд руугаа тэрхүү зөрчлийн мэдээллийг түгээх нэгдсэн систем нэвтрүүлсэн нь ч байдаг.

Зах зээл дээр зөрчлийг эрх эзэмшигч өөрөө олж илрүүлж, шаардлага тавих, цаашлаад зохих байгууллагуудад гомдол, нэхэмжлэл гаргах зэргээр арга хэмжээ авна. Бодит нөхцөл кэйс, хохирлын хэмжээ зэргээс хамаарч иргэний, захиргааны, эрүүгийн арга хэмжээ ноогдуулна.

Бусдын оюуны өмчийг хүндэтгэн ашиглах нь хэрэглэгчдэд яагаад хэрэгтэй вэ?

Хэрэглэгч бид бүтэгдэхүүн, үйлчилгээг таньж олох, худалдан авах сонголтод нөлөөлдөг гол хүчин зүйл бол оюуны өмч. Бид аль болох гоёыг нь, хэрэглээ хөнгөвчилж байгааг нь буюу оюуны өмч шингэсэн бүтээгдэхүүнийг сонгож авдаг. Тиймээс чанартай кино үзэж, гоё дуу хөгжим сонсож, шилдэг технологитой гар утас хэрэглэмээр байвал талхаа худалдаж авдагтай л адил оюуны өмчийг нь үнэлж худалдаж авах хэрэгтэй. Зүй ёсны хэрэг шүү дээ.